100 zł grzywny za brak maseczki w lockdownie. Kolejna kasacja RPO na korzyść ukaranego obywatela

Fot.: pexels.com

Pan Rafał został ukarany, bo podczas lockdownu w kwietniu 2020 r. nie miał maseczki w miejscu publicznym. Rzecznik Praw Obywatelskich wnosi, by Sąd Najwyższy go uniewinnił. Przepisy, na których podstawie go ukarano, nie zostały bowiem wprowadzone zgodnie z Konstytucją  – dlatego nie mogą być podstawą odpowiedzialności.

Zgodnie z orzecznictwem w takich sprawach Sąd Najwyższy uwzględnia poszczególne kasacje „covidowe” RPO.

Historia sprawy

Pan Rafał został obwiniony o to, że 23 kwietnia 2020 r. w G. naruszył obowiązek zakrywania twarzy podczas pobytu w miejscach ogólnodostępnych. Zarzucono mu wykroczenie z art. 54 Kodeksu wykroczeń w związku z § 18 pkt 2 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z 15 kwietnia 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii.

Sąd Rejonowy w G. uznał go za winnego. W lipcu 2020 r. wyrokiem nakazowym wymierzył mu karę 100 zł grzywny. Wyrok nie został zaskarżony i uprawomocnił się.

W kasacji zastępca RPO Stanislaw Trociuk wnosi o uchylenie wyroku i uniewinnienie obywatela. Jego czyn nie wyczerpał bowiem znamion wykroczenia.

Argumentacja RPO

Zgodnie z art. 54 k.w., kto wykracza przeciwko wydanym z upoważnienia ustawy przepisom porządkowym o zachowaniu się w miejscach publicznych, podlega karze grzywny do 500 zł albo karze nagany. Przepis ten odsyła do innych przepisów, które regulują zasady i sposób zachowania się w miejscach publicznych.

Odesłanie art. 54 k.w. obejmuje wyłącznie “przepisy porządkowe”. Mają one mieć  za zadanie ochronę porządku i spokoju publicznego – tym samym nie mieszczą się w tym regulacje odnoszące się do innych sfer, np. do ochrony zdrowia publicznego.

Stanowisko to znalazło wyraz w orzecznictwie Sądu Najwyższego (m. in. wyroki: z  26 marca 2021 r., sygn. akt II KK 40/21; 8 kwietnia 2021 r., sygn. akt II KK 75/21;  15 kwietnia 2021 r., sygn. akt V KK 111/21; 5 maja 2021 r., sygn. akt V KK 132/21, sygn. akt V KK 126/21, sygn. akt II KK 106/21; 12 maja 2021 r., sygn. akt II KK 76/21 i II KK 82/21; 9 czerwca 2021 r., sygn. akt II KK 221/21; 11 czerwca 2021 r., sygn. akt II KK 202/21 i II KK 226/21; 15 czerwca 2021 r., sygn. akt II KK 180/21).

Formalnie rzecz biorąc, obywatel naruszył nakaz rozporządzenia. Nie zawierało ono jednak żadnej sankcji. Tymczasem odpowiedzialności za wykroczenie podlega ten tylko, kto popełnia czyn społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia pod groźbą kary.

W kwietniu 2020 r. obowiązek noszenia maseczek został wprowadzony w sposób wadliwy: rządowym rozporządzeniem odwołującym się do ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi. Tymczasem ustawa ta pozwalała zobowiązywać do noszenia maseczek ludzi chorych lub podejrzanych o zakażenie – a nie wszystkich.

Od początku pandemii RPO apelował do rządu o taką zmianę ustawy, by dało się prawidłowo wprowadzić obowiązek noszenia maseczek.

W końcu, na mocy zmian ustawy „covidowej” z 28 października 2020 r., Rada Ministrów uzyskała upoważnienie do ustanowienia w rozporządzeniu powszechnego nakazu zakrywania ust i nosa wraz ze sposobem realizacji tego nakazu. A jego nieprzestrzeganie zostało uznane za wykroczenie. Przepisy te weszły w życie 29 listopada 2020 r.

Wykluczone jest zatem pociągnięcie do odpowiedzialności, na podstawie art. 54 k.w., osób, które nie stosowały się do obowiązku zakrywania ust i nosa  – ustanowionych na mocy rozporządzenia.

Z art. 31 ust. 3 Konstytucji wynika, że ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. A tylko unormowania, które nie stanowią podstawowych elementów składających się na ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności, mogą być treścią rozporządzenia. W rozporządzeniu powinny być zatem zamieszczane jedynie przepisy o charakterze technicznym, niemające zasadniczego znaczenia z punktu widzenia praw lub wolności jednostki.

Odstępując od tych konstytucyjnych zasad, sąd ukarał pana Rafała za czyn, który w istocie nie był zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Skoro zaś zachowanie obwinionego nie wypełniło znamion wykroczenia z art. 54 k.w., jak i żadnego innego czynu zabronionego, uzasadniony jest wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie obywatela.

źródło: brpo.gov.pl

4 thoughts on “100 zł grzywny za brak maseczki w lockdownie. Kolejna kasacja RPO na korzyść ukaranego obywatela

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *